Parti Sözcümüz ve İzmir Milletvekilimiz Haydar Altıntaş'ın 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nda Değişiklikler Yapılmasına Dair Kanun Teklifi gerekçesiyle birlikte ekte yer almaktadır.

 

 

GENEL GEREKÇE

Küresel Organize Suç İnisiyatifi tarafından hazırlanan Küresel Organize Suç Endeksi 2023 Raporu’na göre Türkiye, 7.03 puan ile dünyada Kolombiya ve Meksika gibi suç oranlarının son derece yüksek olduğu ülkelerden hemen sonra, 14. sırada bulunmaktadır. Türkiye, aynı rapora göre Avrupa’da 1. sırada yer almaktadır.

Diğer yandan kadın cinayetleri gibi toplum vicdanını derinden sarsan cürümler de hızlı bir artış göstermektedir. Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu verilerine göre 2008 yılında 80 kadın cinayete kurban gitmişken, bu sayı 2019 yılında 474, 2024 yılında ise 394 olmuştur.

Adalet Bakanlığı’nın Adalet İstatistikleri 2023 Raporuna göre, Cumhuriyet Başsavcılıklarındaki soruşturma dosyası sayısı 2015 yılında 7.183.711 iken 2023’de 11.109.462’ye çıkmış, dolayısıyla 8 yılda yüzde 55’lik bir artış yaşanmıştır.

Suça meyilli ve suç işlemeyi alışkanlık haline getirmiş kriminal kişiler, verilecek cezayı pek önemsemedikleri gibi “gevşetilmiş” infaz uygulamalarıyla da kısa sürede tahliye olacaklarını çok iyi bilmektedirler. Bu durum, cezaların caydırıcılığını ciddi oranda aşındırmaktadır.

İstisnai suçlar dışında 1/2’lik koşullu salıverilme ve koşullu salıverilmeye bir yıl kala denetimli serbestlikle tahliye imkânı sayesinde, hapis cezasının dörtte birini infaz kurumunda geçirip toplumun içine karışmak mümkündür. Denetimli serbestlik uygulaması öylesine abartılmıştır ki, bir yıla kadar hürriyeti bağlayıcı cezalarda infaz kurumunda hiç kalınmamakta, suçlular cezaevine kadar gidip imza atarak evlerine dönebilmektedirler.

Örneğin, Türk Ceza Kanunu’nun 86. Maddesindeki Kasten Yaralama başlıklı “Kasten başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.” hükmü gereğince bir yıl hapis cezası alan bir suçlu, sadece imza atarak hayatına devam edebilmektedir.

Cezaların caydırıcılığının azaltan en önemli etkenlerden biri de Cumhuriyet tarihimizde 11’i Genel Af olmak üzere toplam 48 defa Af Kanunu çıkarılmasıdır. Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlikle getirilen “örtülü aflar” da bunlara eklenince cezadan çekinme ve cezaların caydırıcılığı tamamen ortadan kalkmaktadır.

Dolayısıyla, genel ve kısmi aflarla, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlikle serbest kalan kişiler yeniden suç işlemekte tereddüt etmemektedirler. Bu nedenle, suçta tekerrür halinin yeniden düzenlenmesi elzemdir. 2005’de yürürlüğe giren 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu ve 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunlar, suçta tekerrürü sadece koşullu salıverilmeyi öteleyen bir yaptırıma bağlamışlardır. 765 Sayılı Mülga Türk Ceza Kanunu ise, büyük bir isabetle, suçta tekerrürü, mükerririn alacağı sonraki cezanın arttırılmasını gerektirecek şeklide düzenlemiştir. 79 yıl yürürlükte kalan 765 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun tekerrüre dair hükümlerinin ihya edilerek 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’na derç edilmesi, cezanın caydırıcılığı için çok önemlidir.

Kapalı cezaevlerinin fiziki şartlarının iyileştirilmesi, hükümlülerin insan onuruna yaraşır bir ortamda bulundurulması, aileleriyle daha rahat temas kurabilmesi, gerek infaz süresince, gerekse bihakkın tahliyeyi müteakip iş ve meslek edindirilme imkânlarının arttırılması, hak edenler için açık cezaevlerinin sayısının ve niteliklerinin yükseltilmesi, hükümlülerin ıslah ve rehabilitasyonları, topluma kazandırılmaları bakımından çok daha önemlidir.

Bu mülahazalarla, koşullu salıverilmeye dair genel sürenin yarıdan dörtte üçe çıkarılması, koşullu salıverilmeye engel suçlara dair listenin genişletilmesi, denetimli serbestliğin “koşullu salıverilmeye ek süre” olmaktan çıkarılıp sadece koşullu salıverilme ile bihakkın salıverilme arasındaki sürece inhisar ettirilmesi, suçta tekerrürün sonraki suçlar için verilecek cezanın şiddet sebebi sayılması ve koşullu salıverilme hakkının ortadan kaldırılması teklif edilmektedir.

 

MADDE GEREKÇELERİ

MADDE 1: Koşullu salıverilmeyi bazı istisnalar hariç genel bir infaz indirimi ve örtülü bir af olarak düzenleyen 5275 Sayılı Kanun’un 108.maddesinin değiştirilmesi de teklif edildiğinden, koşullu salıverilmeye ek olarak infaz süresinde ekstra indirim sağlayan denetimli serbestliğin cezaların caydırıcılığını yok eden bir unsur olduğu düşüncesiyle kaldırılması teklif edilmektedir. Denetimli serbestliğin sadece koşullu salıverilme sonrasında ve mükerrirlerin tekerrür sebebiyle arttırılmış cezalarının infazı sonrasında uygulanması düşünülmüştür.

 

MADDE 2: Yürürlükteki maddeye göre sınırlı sayıda istisna edilen suçlar dışında, cezanın yarısı yatırılıp tahliye yolu öngörülmüş, denetimli serbestlikle de kurumda geçirilecek sürenin yarının da altına düşmesi sağlanmışken, cezaların caydırıcılığını temin maksadına atfen, istisna edilen suçlar dışındakiler için koşullu salıverilme dörtte üçe çıkarılmıştır.

 

Mevcut metinde koşullu salıverilme için infaz kurumunda cezasının üçte ikisinin geçirilmesi gereken ve istisnai olarak sayılan suçların listesi genişletilmiş ve bu suçlardan koşullu salıverilme imkânı kaldırılmıştır. Vahameti yüksek olan bu suçlar başlıca insanlığa, hayata, vücut ve cinsel dokunulmazlığa, hürriyete, özel hayatın gizliliğine, kamu sağlığına, kamu barışına, genel ahlaka, kamu idaresinin güvenilirliğine, devletin güvenliğine, anayasal düzene, devlet sırlarına karşı işlenen suçlar ve benzer ciddiyette suçlardır. Ayrıca Terörle Mücadele Kanunu, Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Millî İstihbarat Teşkilâtı Kanunu kapsamındaki suçlar da koşullu salıverilmeden istisna edilmiştir. Nihayet ağırlaştırılmış müebbet hapis ve birden fazla müebbet hapis cezası alanlarla mükerrirlerin de koşullu salıverilmeden yararlanamayacağı teklif edilmektedir. Burada teklif edilen husus, sadece bu hükümlülerin, yargılama makamınca verilen cezayı tam olarak ve eksiksiz çekmesidir, ilave bir ceza söz konusu değildir. Toplumun huzur ve düzenini korumak, insanların Devletin cezalandırma erkine inancını kaybetmemesini sağlamak için, ceza indiriminin sınırlanması amaçlanmıştır.

 

MADDE 3: Denetimli serbestliğin, otomatik indirim ve örtülü af olmaktan çıkarılıp, koşullu salıverilmeyi ve mükerrirlerin infazını müteakip uygulanacak bir tedbir olması amaçlanmıştır.

 

MADDE 4: Mükerrirlere müsamaha edilmesi, suça meyilli kişilerin suç makinasına dönüşmesine yol açmaktadır. Tekerrür halinde sadece koşullu salıverilme süresinin ötelenmesi veya kaldırılması caydırıcılık için yeterli değildir. Koşullu salıverilme hakkının zayi olmasının yanı sıra ilave bir ceza alınacak ve sonraki tekerrürlerde ceza artışının daha yüksek oranda verilecek olması, kriminal eğilimleri bir ölçüde bastıracak bir yol olarak görülmektedir. Yöntem olarak 765 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun tekerrüre dair hükümleri esas alınmıştır.

 

MADDE 5: Yürürlük maddesidir.

MADDE 6: Yürütme maddesidir.

 

 

5275 SAYILI CEZA VE GÜVENLİK TEDBİRLERİNİN İNFAZI HAKKINDA KANUN İLE 5237 SAYILI TÜRK CEZA KANUNU’NDA DEĞİŞİKLİKLER YAPILMASINA DAİR KANUN TEKLİFİ

 

Madde 1 – 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 105/A maddesi başlığıyla birlikte yürürlükten kaldırılmıştır.

Madde 2 – 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 107’inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Koşullu salıverilme

Madde 107- (1) Koşullu salıverilmeden yararlanabilmek için mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir.

(2) Bir müebbet hapis cezası ile süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla otuz altı yılını, bir müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla otuz yılını, birden fazla süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla yirmi dört yılını, diğer süreli hapis cezalarına mahkûmiyet halinde cezalarının dörtte üçünü infaz kurumunda çeken hükümlüler koşullu salıverilmeden yararlanabilirler.

(3) Ancak, Türk Ceza Kanunu’nun;

a) Soykırım ve İnsanlığa Karşı Suçlardan (madde 76, 77, 78) hapis cezasına mahkûm olanlar,

b) Göçmen Kaçakçılığı ve İnsan Ticareti Suçlarından (madde 79, 80) hapis cezasına mahkûm olanlar,

c) Hayata Karşı Suçlardan (madde 81, 82, 83, 84,85) hapis cezasına mahkûm olanlar,

d) Vücut Dokunulmazlığına Karşı Suçlardan (madde 86, 87, 88, 89, 90, 91) hapis cezasına mahkûm olanlar,

e) İşkence ve Eziyet suçlarından (madde 94, 95, 96) hapis cezasına mahkûm olanlar,

f) Çocuk düşürtme, düşürme veya kısırlaştırma suçlarından (madde 99, 100, 101) hapis cezasına mahkûm olanlar,

g) Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlardan (madde 102, 103, 104, 105) hapis cezasına mahkûm olanlar,

h) Hürriyete Karşı Suçlardan (madde 106, 107, 108, 109, 112, 113, 114, 115, 116, 117, 118, 119, 120, 121, 122, 123, 124) hapis cezasına mahkûm olanlar,

i) Özel hayata ve hayatın gizli alanına karşı suçlardan (madde 132, 133, 134, 135, 136, 137 ve 138) hapis cezasına mahkûm olanlar,

j) Malvarlığına Karşı Suçlardan (madde 148, 149) hapis cezasına mahkûm olanlar,

k) Genel Tehlike Yaratan Suçlardan (madde 170, 172 bir ve ikinci fıkralar, 173 birinci fıkra, 174 bir ve ikinci fıkralar) hapis cezasına mahkûm olanlar,

l) Kamunun Sağlığına Karşı Suçlardan (madde 188, 190) hapis cezasına mahkûm olanlar,

m) Kamu Barışına Karşı Suçlardan (madde 231, 216) hapis cezasına mahkûm olanlar,

n) Suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçundan (madde 220) hapis cezasına mahkûm olanlar,

o) Genel Ahlaka Karşı Suçlardan (madde 227) hapis cezasına mahkûm olanlar,

p) Kamu İdaresinin Güvenilirliğine ve İşleyişine Karşı Suçlardan (madde 247, 250, 252, 265) hapis cezasına mahkûm olanlar,

r) Devletin Güvenliğine Karşı Suçlardan (madde 302, 303, 304, 305, 306, 307, 308) hapis cezasına mahkûm olanlar,

s) Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlardan (madde 309, 310, 311, 312, 313, 314, 315, 316) hapis cezasına mahkûm olanlar,

t) Milli Savunmaya Karşı Suçlardan (madde 317, 318, 319, 320, 321, 322, 323, 324, 325) hapis cezasına mahkûm olanlar,

u) Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçlarından (madde 326 , 327, 328, 329, 330, 331, 332, 333, 334, 335, 336, 337, 338, 339) hapis cezasına mahkûm olanlar,

v) Yabancı Devletlerle Olan İlişkilere Karşı Suçlardan (madde 340, 341, 342, 343) hapis cezasına mahkûm olanlar,

y) Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan hapis cezasına mahkûm olanlar,

z) Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar,

Koşullu salıverilmeden yararlanmazlar.

(4) Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına ve birden fazla müebbet hapis cezasına mahkûm olanlarla suçta mükerrirler koşullu salıverilmeden yararlanamazlar.

(5) Koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında, hükümlünün onbeş yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınır.

(6) Koşullu salıverilen hükümlünün tâbi tutulacağı denetim süresi, yukarıdaki fıkralara göre infaz kurumunda geçirilmesi gereken süre kadardır. Ancak süreli hapislerde hakederek tahliye tarihini geçemez.

(7) Hükümlü, denetim süresinde, infaz kurumunda öğrendiği meslek veya sanatı icra etmek üzere, bir kamu kurumunda veya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimi altında, ücret karşılığında çalıştırılabilir.

(8) Onsekiz yaşından küçük olan hükümlüler, denetim süresinde eğitimlerine, gerektiğinde barınma imkânı da bulunan bir kurumda devam ederler.

(9) İnfaz hâkimi, denetim süresinde hükümlüye rehberlik edecek bir uzman kişiyi görevlendirebilir. Bu kişi, kötü alışkanlıklar edinebileceği çevrelerden uzak kalması ve sorumluluk bilinciyle iyi bir hayat sürmesini temin hususunda hükümlüye öğütte bulunur; eğitim gördüğü kurum yetkilileri veya yanında çalıştığı kişilerle görüşerek, istişarelerde bulunur; hükümlünün davranışları, sosyal uyumu ve sorumluluk bilincindeki gelişme hakkında üçer aylık sürelerle rapor düzenleyerek infaz hâkimine verir. İnfaz hâkimi ayrıca, iki yılı geçmemek üzere denetim süresi içinde hükümlünün denetimli serbestlik müdürlüğünce belirlenecek yükümlülüklere tabi tutulmasına karar verebilir. Bu karar gereğince denetimli serbestlik müdürlüğü, risk ve ihtiyaçlarını dikkate alarak hükümlüyü;

a) Belirli bir bölgede denetim ve gözetim altında bulundurma,

b) Belirlenen yer veya bölgelere gitmeme,

c) Belirlenen programlara katılma,

yükümlülüklerinden bir veya birden fazlasına tabi tutar. Denetimli serbestlik müdürlüğü hükümlünün risk ve ihtiyaçlarını dikkate alarak yükümlülükleri değiştirebilir.

(10) İnfaz hâkimi, koşullu salıverilen hükümlünün kişiliğini ve topluma uyumdaki başarısını göz önünde bulundurarak; denetim süresinin, denetimli serbestlik tedbiri uygulanmadan veya herhangi bir yükümlülük belirlemeden geçirilmesine karar verebileceği gibi, denetimli serbestlik tedbiri uygulanmasını veya belirlenen yükümlülükleri denetim süresi içinde kaldırabilir.

(11) Hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında ceza infaz kurumu idaresi tarafından hazırlanan gerekçeli rapor, infaz işlemlerinin yapıldığı yer infaz hâkimliğine verilir. İnfaz hâkimi, bu raporu uygun bulursa hükümlünün koşullu salıverilmesine dosya üzerinden karar verir; raporu uygun bulmadığı takdirde gerekçesini kararında gösterir. Bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilir.

(12) Koşullu salıverilen hükümlünün, denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere, infaz hâkiminin uyarısına rağmen, uymamakta ısrar etmesi hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır.

(13) Koşullu salıverilme kararının geri alınması hâlinde hükümlünün;

a) Sonraki suçu işlediği tarihten itibaren başlamak ve hak ederek tahliye tarihini geçmemek koşuluyla sonraki işlediği her bir suç için verilen hapis cezasının iki katı sürenin,

b) Yükümlülüklerine aykırı davranması hâlinde, bu yükümlülüklere uymama tarihi ile hak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek koşuluyla ihlalin niteliğine göre takdir edilecek bir sürenin,

Ceza infaz kurumunda aynen çektirilmesine karar verilir. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmün infazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.

(14) Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır.

(15) Hükümlü, geri kalan süre içinde işlediği kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilirse ya da bağlı tutulduğu yükümlülükleri yerine getirmezse hükmü veren ilk derece mahkemesinin bulunduğu yer infaz hâkimliği, cezaların toplandığı hâller ile hükmün bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay tarafından verilmiş olması hâlinde ise 101 inci maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenen infaz hâkimliği tarafından koşullu salıverilme kararının geri alınmasına dosya üzerinden karar verilir. Bu kararlara karşı itiraz yolu açıktır.

Madde 3 – 5275 Sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 108’inci maddesi başlığıyla birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Mükerrirlere özgü denetimli serbestlik tedbiri

Madde 108 - (1) İnfaz hâkimi, mükerrir hakkında cezanın infazının tamamlanmasından sonra başlamak ve bir yıldan az olmamak üzere denetim süresi belirler.

(2) Tekerrür dolayısıyla belirlenen denetim süresinde, koşullu salıverilmeye ilişkin hükümler uygulanır.

(3) İnfaz hâkimi, mükerrir hakkında denetim süresinin uzatılmasına karar verebilir. Denetim süresi en fazla beş yıla kadar uzatılabilir.

(4) Cezanın infazı tamamlandıktan sonra devam eden denetim süresi içinde, bu madde hükümlerine göre kendilerine yüklenen yükümlülüklere ve yasaklara aykırı hareket eden mükerrirler, infaz hâkimi kararı ile disiplin hapsine tabi tutulur. Disiplin hapsinin süresi on beş günden az ve üç aydan fazla olamaz.

Madde 4 – 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 58’inci maddesi başlığıyla birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

Suçta tekerrür

Madde 58- (1) Önceden işlenen suçtan dolayı verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suçun işlenmesi halinde, tekerrür hükümleri uygulanır. Bunun için cezanın infaz edilmiş olması gerekmez.

(2) Tekerrür hükümleri, önceden işlenen suçtan dolayı;

a) Beş yıldan fazla süreyle hapis cezasına mahkûmiyet halinde, bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren mahkûmiyet süresi kadar,

b) Beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezasına mahkûmiyet halinde, bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren beş yıl,

c) Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûmiyet halinde 24 yıl, geçtikten sonra işlenen suçlar dolayısıyla uygulanmaz.

(3) Tekerrür halinde, sonraki suça ilişkin kanun maddesinde seçimlik olarak hapis cezası ile adlî para cezası öngörülmüşse, hapis cezasına hükmolunur.

(4) Kasıtlı suçlarla taksirli suçlar ve sırf askerî suçlarla diğer suçlar arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz. Kasten öldürme, kasten yaralama, yağma, dolandırıcılık, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile parada veya kıymetli damgada sahtecilik suçları hariç olmak üzere; yabancı ülke mahkemelerinden verilen hükümler tekerrüre esas olmaz.

(5) Fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişilerin işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz.

(6) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen süreler içinde yeni bir suç işlenmesi halinde yeni suça verilecek ceza dörtte bir oranında arttırılır. Yeni suç önceki mahkûmiyete sebep olan suç cinsinden ise yeni suça verilecek üçte bir oranında arttırılır.

(7) Tekerrür artışıyla birlikte verilen hükmün kesinleşmesinden sonra yukarıdaki fıkralarda belirtilen süreler içinde yeni bir suç daha işlenmesi halinde yeni suça verilecek ceza yarı

oranında arttırılır. Yeni suç önceki mahkûmiyete sebep olan suç cinsinden ise yeni suça verilecek dörtte üç oranında arttırılır. Sonraki her tekerrürde bu fıkra gereğince artış yapılır.

(8) Tekerrür sebebiyle sonraki suç için arttırılan miktar, önceki suç için hükmedilmiş cezaların en ağırından fazla olamaz.

(9) Önceki suç müebbet hapis veya ağırlaştırılmış müebbet hapis ise, sonraki suç için verilecek cezada tekerrür sebebiyle yapılacak artış kadar ayrıca 5275 Sayılı Kanun’un 44.Maddesindeki hücreye koyma cezasına hükmedilir. Ancak hücreye koyma cezası, önceki suçun müebbet hapis olması halinde bir yıldan, ağırlaştırılmış müebbet hapis olması halinde iki yıldan fazla olamaz.

(10) Önceki veya sonraki suçlardan biri adli para cezası ise, tekerrür hükümlerinin tatbikinde, bu kanun 52.maddesindeki çevirme usulü esas alınır.

Madde 5 – Bu Kanun hükümleri, yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Madde 6 – Bu Kanun hükümlerini Cumhurbaşkanı yürütür.